Wie is er niet opgegroeid met Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet en Otje? Ik in ieder geval wel en kijk nog steeds met weemoed naar de goeie ouwe tijd dat ik mij liet meeslepen in de bekende avonturen van Abeltje, Minoes en Zuster Klivia. Toch is mijn fascinatie voor Annie langer blijven hangen dan slechts de kindertijd. Sterker nog: ik ben groot fan. Waarom? Omdat deze grande dame laat zien dat woorden veel meer kunnen doen dan puur een boodschap formuleren. In deze blog – die ik dan maar direct aangrijp als een bescheiden ode – omschrijf ik graag wat voorbeelden.

De brieven van Annie
In 2011 verscheen het boek Liefs van Annie, een verzameling van talloze brieven die ze stuurde aan haar moeder, haar geliefde, haar zoon en vriendinnen. Uit de brieven blijkt hoe goed Annie was met teksten. Zeker als je nagaat dat het nooit de bedoeling is geweest om deze teksten te publiceren. Waar wij tegenwoordig overal een smiley of het plastische ‘haha’ achter zetten, weet zij zonder dat alles haar brieven te doorspekken met humor. Een voorbeeld uit een brief aan haar grote liefde Dick, geschreven in oktober 1947: “Dick, vréselijk bedankt voor de orchidee. In mijn schamel hok maakt hij de indruk van een juweel op een CenA’tje, daarom nam ik hem mee naar de krant. Iedereen vermoedt er nu een dure liefdesgeschiedenis achter.” Of deze, een jaar later na een kleine ruzie met Dick over iets onbenulligs, sluit ze haar brief af met: “Enfin, Dickie, woensdagavond bespreken we het allemaal nog wel weer eens kalmer en dan hebben we ook tenminste even tijd om het af te zoenen.”

Maatschappijkritisch
Niet alleen humor is Annies sterke kant. Later in haar carrière schrijft ze ook diverse liedjes. Wat door de bekende kinderverhalen een beetje in de vergetelheid is geraakt, is dat Annie ook behoorlijk maatschappijkritisch was. Dat is duidelijk terug te zien in het liedje De laatste dans, dat ze schreef voor de musical Foxtrot in 1977. Een cynische tekst over de maatschappij die nergens wat van leert en steeds haar kop in het zand steekt. De vulkaan barst, maar we blijven doorgaan met alles wat we gewend zijn om te doen. We blijven dansen om de krater. Eén van de coupletten: Tekort aan energie, We hebben nog zeven jaar, En de hele westerse economie, Die lazert in mekaar. De tekst is bijna 40 jaar oud en nog steeds griezelig actueel.

Kinderlijk, maar toch volwassen
Tenslotte is Annie de koningin van de dubbele boodschap. Uit de liefste kindergedichtjes kunnen de meest ervaren volwassenen een flinke lering trekken. Zonder enige uitleg, hints of ander geforceerdere toevoegingen zijn de onschuldig ogende teksten vaak flink vilein. Voor sommigen een bekend gedicht, maar een o zo goed voorbeeld: De regenworm uit Sneek (Doe nooit wat je moeder zegt, dan komt het allemaal terecht).

Als communicatiespecialist benijd ik de talenten van Annie. Humor, cynisme en dubbele boodschappen kan ik in mijn dagelijkse werkzaamheden niet altijd kwijt. Toch is Annie M.G. Schmidt voor mij hét voorbeeld van wat taal in zich heeft en kan hebben. Een woord op de juiste plek zetten, een zin net even anders formuleren of eens voor een andere omschrijving kiezen (“af te zoenen”), kunnen teksten een volledig nieuwe dimensie geven en meer doen dan enkel een boodschap overbrengen. Uiteraard is creativiteit dan wel geboden. Zo goed en zo kwaad als het gaat, probeer ik zo veel mogelijk van haar talenten toe te passen. Oordeelt u zelf.

Deel dit artikel
Meer artikelen lezen?

Lees nu ook onze andere artikelen om op de hoogte te blijven.